Zaloguj się

Użytkownik *
Hasło *
Pamiętaj mnie

Zarejestruj się

Pola oznaczone (*) są wymagane.
Nazwa użytkownika *
Użytkownik *
Hasło *
Powtórz hasło *
Email *
Powtórz email *
Captcha *
Reload Captcha

Ulica Spacerowa

Mar 16, 2011
Artykuł "Tajemnica ulicy Spacerowej" ukazał się  15 marca 2009. Publikujemy dzięki uprzejmości portalu trojmiasto.pl.
Czy przejeżdżając ulicą Spacerową w Gdańsku, bezwiednie mijamy zapomniany cmentarz francuskich jeńców wojennych? Badacze dziejów dawnego Gdańska natrafili na ślad sensacyjnego epizodu związanego z budową tej drogi.

 

am_zoll 

Szlaban na granicy z Polską  w Renuszewie ok. 1939 roku

Dziś ulica Spacerowa to niedawno zmodernizowana droga prowadząca z Oliwy do Osowy. Kilkaset metrów za zjazdem do zoo w kierunku Osowy, droga wpada do wąwozu, z prawej strony otoczonego niewysokimi wzgórzami. Tuż przy drodze stoi niewielka kapliczka. Po przeciwnej stronie stoją zabudowania leśniczówki. To właśnie bezpośrednie okolice kapliczki i leśniczówki prawdopodobnie kryją ślady po zapomnianym dramacie, rozgrywającym się tu pod koniec XIX wieku.

Od lat czterdziestych XIX wieku Francja i Niemcy coraz intensywniej rywalizowały ze sobą o prymat w zachodniej części europejskiego kontynentu. Sytuacja zrobiła się nie do zniesienia po wygranych przez Prusy wojnach z Austrią i stworzeniu w 1866 roku Związku Północnoniemieckiego, będącego faktycznym zalążkiem zjednoczonych Niemiec.

Wieloletnie napięcia doprowadziły do wypowiedzenia, przez Napoleona III, wojny Prusom. Poszło o próbę osadzenia przez kanclerza von Bismarcka na tronie hiszpańskim pruskiego księcia. Pewni siebie Francuzi wkroczyli 19 lipca 1870 roku na tereny Niemiec.

Po początkowych drobnych sukcesach zjednoczone wojska prowincji niemieckich spuściły im ciężkie lanie. W rezultacie w połowie września wojska niemieckie obległy Paryż, który skapitulował w styczniu 1871 roku. Wojnę zakończył traktat pokojowy podpisany w maju 1871 roku.

Francja straciła nie tylko honor, ale także część bogatej w węgiel Lotaryngii i musiała zapłacić Prusom reparacje wojenne w wysokości pięciu miliardów franków w złocie. Mało kto wie, że z tych właśnie pieniędzy powstała większość ceglanych, urzędowych budynków na terenach Cesarstwa Niemieckiego, w tym także w Gdańsku.

Trzy lata przed wojną rząd pruski rozpoczął budowę nowej drogi. Miała ona połączyć dużą wieś, w zasadzie nawet już miasteczko - czyli Oliwę z położoną za lasami, liczącą kilkadziesiąt budynków, Osową. Budowa drogi była koniecznością, ponieważ mieszkańcom nie wystarczał już, funkcjonujący tu od czasów napoleońskich trakt, mający pomocnicze znaczenie w stosunku do najstarszej i najważniejszej drogi do dawnego opactwa, wijącej się dzisiejszą Doliną Radości.

Familie Orlowski in Renneberg

Rodzina Orlowski w Renuszewie. Rok 1939

Mimo dużego znaczenia, budowa drogi postępowała bardzo powoli. Na przeszkodzie stały niezwykle trudne warunki terenowe i gęsty las. Prace ruszyły jednak znacznie szybciej, kiedy w Oliwie pojawili się jeńcy francuscy. Na ich ślad natrafili członkowie Towarzystwa Przyjaciół Gdańska.

- Niedawno Towarzystwo stało się posiadaczami unikatowego przewodnika po Oliwie z 1904 roku, autorstwa Elise Pűttner - opowiada Mirosław Piskorski, z zarządu TPG. - Zaczęliśmy tłumaczyć tę publikację. Na stronie 43 natknęliśmy się na niezwykle interesujący fragment: "Tuż przy leśniczówce Renneberg , w miejscu gdzie droga biegnie w lewo, położony jest na spadzistej skarpie biały kamień upamiętniający datę 1870-1871. W tym wąwozie pochowani zostali francuscy jeńcy, którzy byli zatrudnieni przy budowie drogi Chaussee."

Ankunft in Renneberg

Spacer w Renuszewie. Zdjęcie przedwojenne.

Rennenberg to dawna nazwa leśniczówki w Renuszewie. Chaussee to dzisiejsza ulica Spacerowa. Po kamieniu upamiętniających wojnę 1870-1871 nie pozostał żaden ślad. Podobnie jak po cmentarzyku budujących drogę Francuzów. Być może w późniejszych czasach na miejscu pruskiego kamienia postawiono kapliczkę.

- Ustalenie gdzie w wąwozie mogą znajdować się groby francuskich jeńców jest trudne, ale możliwe - mówi Piskorski. - Temat wymaga kolejnych badań. Liczymy, że znajdziemy kolejne źródła. Publikacje lub relacje, które powiedzą nam więcej na ten temat. Pożyteczną inicjatywą byłoby też postawienie nowego kamienia lub niewielkiego pomnika przypominającego o poległych Francuzach.

Przed historykami z Towarzystwa Przyjaciół Gdańska stoi niełatwe zadanie. O mogile francuskich jeńców nie wiedzą ani pytani przez nas mieszkańcy domów u wylotu Spacerowej, ani leśniczy z Renuszewa. Nie jest to z resztą jedyna zapominana, smutna historia, związana z okolicami tej leśniczówki.

Oliwski wąwóz kryje także wojenne historie, z ostatnich dni marca 1945 roku. Przez oliwskie wzgórza przebiegał jeden z pierścieni niemieckiej obrony. Spacerowa, główna droga z Osowej do Oliwy miała duże strategiczne znaczenie. Nacierające wojska radzieckie nieubłaganie parły przez Spacerową do Oliwy.

- Wśród wśród wojsk odpierających Rosjan, na tym odcinku znajdowała się też grupa młodzieży z Hitlerjugend. Obsługiwali działo kalibru 88 mm - wspominał po latach stary gdańszczanin, mieszkający pod przed wojny przy ulicy spacerowej. - Stojące za jednym z zakrętów i skierowane na wprost zniszczyło kilka rosyjskich czołgów T-34. Młodzi i niedoświadczeni obrońcy trzymali amunicję do działa tuż obok niego. Celna salwa z kolejnego radzieckiego czołgu zlikwidowała punkt oporu. Rozrzucając w różnych kierunkach szczątki obsady.

kapliczka
Wybudowana po wojnie kapliczka w Renuszewie.

Podczas niedawnego remontu ulicy Spacerowej, dokładnie w miejscu wskazywanym przez autochtona, znaleziono sporą ilość pocisków do działa kalibru 88 mm. Kilkaset metrów dalej koło i zniszczone elementy rosyjskich czołgów. Jeden ze starszych mieszkańców Osowej, pracownikom firmy rozminowującej ten teren opowiedział historię jak jego rodzice już w pierwszych dniach kwietnia zbierali z wąwozu i drogi pokaleczone zwłoki atakujących i cywilów, którzy kryli się na wzgórzach. Wszystkich złożono w jednej mogile w oliwskim wąwozie. Być może spoczywają w sąsiedztwie XIX-wiecznych grobów francuskich jeńców budujących ponad siedemdziesiąt lat wcześniej ulicę Spacerową.

Marek Gotard

Zdjęcia archiwalne: Christa Foitzik

Dawne nazwy oliwskich ulic

Ostatnio zmieniany wtorek, 03 marzec 2015 08:25

Komentarze   

0 #5 kkkk 2013-08-12 14:42
mieszkalam kiedys w reniszewie i moj dziadek opowiadal ze widzial jak wywozili ciala z tych zbiorowych mogil rosjanie ladowli ciala na wozy konne
Cytować
+1 #4 bogdan 2012-06-25 22:08
Mario,
czy masz informacje scisle, ze FLAK stal przy kapliczce? Czytalem raport niemiecki i brak tej informacji. Wedlug mnie samo jedno dzialo nie moglo unieszkodliwic 24 czolgow. Takie dzialo potrzebuje czasu na zaladowanie i Rosjanie nie byli tacy glupcy aby sie odstrzelic jak kaczki. Wedlug mnie to miejsce bylo dalej w kierunku Osowej na nastepnym zakrecie. Wiekszosc czolgow musiala byc unieszkodliwiona Panzerfaust-ami. A te czesto uzywala formacja Hitlerjungend.
Cytować
+4 #3 bogdan 2012-06-23 06:40
Niezapominamy, że do tego miejsca doszło Wojsko Polskie we wrześniu 1939r.
Stąd miało ruszyć natarcie w kierunku Westerplatte. Sytuacja frontowa zmusiła
jednak oddzialy WP do wycofania się. Piszą o tym raporty polskie.
Cytować
-2 #2 Mario 2012-06-22 12:37
Na zakrecie obok kapliczki miało stanowisko działo FLAK 8,8 które zniszyło swoim ogniem 24 sowieckie czołgi i jedno działo samobieżne.....
Cytować
+8 #1 bogdan 2012-06-21 08:41
Nie wiem kto kryje sie pod "stary gdanszczanin". Tego odcinka frontu bronily doborowe oddzialy SS z Estonii.
Ponadto caly odcinek byl strefa frontowa, w ktorej niemozliwe bylo
poruszanie sie przez mieszkancow. Tym
samym zbieranie jakichkolwiek informacji.
Owszem na tym odcinku ul. Spacerowej bylo
zniszczonych kilkanascie rosyjskich czolgow. Wspominaja o tym niemieckie raporty.
Cytować

Historia

Uwaga, detal!

W ramach projektu „Uwaga, detal!” Fundacja Polanki kieruje uwagę na detal architektoniczny w Gdańsku – Oliwie. Warto go dostrzec, poznać i chronić. 

20-09-2021 620 Historia

125 lat tramwajów elektrycznych w Gdań…

Okazjonalny piknik, atrakcje dla dzieci i zabytkowe tramwaje - Miasto Gdańsk, Zarząd Transportu Miejskiego w Gdańsku oraz Gdańskie Autobusy i Tramwaje zapraszają na festyn rodzinny z okazji 125-lecia tramwajów elektrycznych...

08-08-2021 1087 Historia

  1. Najnowsze
  2. Oceniane
  3. Komentarze

Newsletter

Kalendarium tekstów

« Wrzesień 2021 »
Pn Wt Śr Czw Pt Sb Nie
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30